Posts Tagged ‘right’


บทความเรื่อง  The Thai Constitution of 1997: A study on Protection Rights and Liberties


Kriengkrai Charoenthanavat





From 1932 to present, Thailand has had sixteen Constitutions promulgated. The current Constitution, ascribed the name “Popular Constitution” was promulgated in 1997. It is the product of the “political reform”, started in 1992, which led to the amendment of the fifteenth Constitution. The amendment concerned the preparation of a new Constitution by supporting the public participation in drafting the new Constitution. Regarding to the public participation, the Constituent Assembly was set up and made of ninety-nine members; it was composed of two types of members. The first one, composing seventy-six members, was elected by the National Assembly from candidates for each province. The other, composing twenty-two members, was chosen by the Parliament from experts and persons experienced in various fields, nominated by State-owned higher education institutes. The Constituent Assembly was to conduct a survey of public opinion through hearings and was to finalise a draft for presentation to Parliament within 240 days.

Finally, the draft Constitution was completed and a prerequisite public hearing was held and afterward it was submitted to the Parliament for approval. If Parliament voted short of a majority, a public referendum would be held. At last, the draft was approved by the Parliament and was promulgated on 11 October 1997.

The spirit of the Constitution of 1997 was expressly presented in the Preamble “…the Constituent Assembly prepared the draft Constitution with the essential substance lying in additionally promoting and protecting rights and liberties of the people, providing for public participation in the governance and inspecting the exercise of State power as well as improving a political structure to achieve more efficiency and stability, having particular regard to public opinions…”

According to the above expression, the Constituent Assembly had to prepare the draft of the Constitution under the three crucial elements. These three important elements are known as the notions of Constitutionalism, and one of them is the protection of fundamental rights and liberties of people.

Regarding to protection of civic rights and liberties, the Constitution of 1997 is the only Thai Constitution which has enumerated a number of provisions concerning civic rights and liberties much greater than those of the others. These provisions turn government by politicians to government by the people However, these do not ensure that civic rights and liberties will not be violated by the State power(2) .Moreover, there are too many “undemocratic laws” which give the non-respect by the authorities to the civic rights and liberties. At present, the role of civil-society in Thailand is strengthened gradually to control and to examine the State power, especially in cases of violation of civic rights and liberties by the authorities.

Protection of Fundamental Rights and Liberties of People under the Constitution of 1997

The current Constitution of Thailand has stipulated the protection of civic rights and liberties in chapter III, Rights and Liberties of the Thai People, and in chapter VIII, The Courts, which is composed fifty-one sections. This Constitution recognized more rights and liberties than any other prior Constitution of Thailand. Considering the provisions regarding to the protection of rights and liberties, we can classify them into five categories. Of significance are the followings:

A. Including many new rights and liberties As mentioned above, this Constitution is the only one which has provisions concerning the protection rights and liberties much more than any other previous Constitution had. Under these provisions, we found that the Convention tried to protect rights and liberties completely as he could do at that time. However, although the Constitution does not separate the protection of human rights from the protection of civic rights and liberties, we consider that both of them are recognized by the Constitution. We can classify the protection of rights and liberties as the followings.

1. Protection of human rights There is a group of principles on the protection of rights and liberties in this Constitution. They are the clauses on the rights and liberties of natural of person. Consequently, the State can not deny and violate these rights and liberties, and must recognize them in the Constitution; they are so called “Human Rights”. Among these are the following:

-Human dignity- “Human dignity” is a fundamental basis of human rights. The concept of human dignity embodies two important aspects. First, it means the very human nature and the second aspect is the moral values and principles. The prior Constitutions of Thailand had never recognized the human dignity in them but the present Constitution (1997) has expressly recognized it in Sections 4, 26 and 28. The Constitution of 1997 clearly makes a distinction between human dignity and other “rights and liberties” also recognized in the Constitution. According to the spirit of Thai Constitution, human dignity is the fundamental basis of rights and liberties and in the exercise of its power no violation by State is permitted.

Protection of human dignity, rights and liberties of the people is stipulated in Section 4 “The human dignity, right and liberty of the people shall be protected”. Therefore, one can deduce that any person, irrespective of his or her nationality, can equally invoke human dignity, rights and liberties enshrined in the Constitution as the basis of his or her rights, in particular those rights and liberties which form part of human rights. Nevertheless, a person who is not a Thai citizen cannot invoke certain rights and liberties which are considered to be civil and political rights.

Moreover, the Constitution stipulate in Section 26 “In exercising powers of all State authorities, regard shall be had to human dignity, rights and liberties in accordance with the provisions of this Constitution”. Regarding to this Section, we consider that the Convention wish all of the States authorities shall, in exercising their power, respect human dignity, rights and liberties of the people. In Section 28 para 2 provide that “A person whose rights and liberties recognized by this Constitution are violated can invoke the provisions of this Constitution to bring a lawsuit or to defend himself or herself in the court” Consequently, if the States authorities does not respect human dignity, rights and liberties of the people, the States authorities can be brought before the court. In addition, as human dignity is equally protected, a person can also invoke the same provision to defend his human dignity before the court too.

-Liberty of the person- The recognition of the liberty of the person in the Constitution of 1997 has more provisions than any other prior Constitution of the country ever had, especially rights and liberties of person under a criminal case and in a criminal procedure which is recognized seperately in Chapter VIII “The Courts”. Moreover, we find the recognition of the liberty of the person in Chapter III “Rights and liberties of the Thai People”. The recognition of the liberty of the person is clearly reflected in the present Constitution as follows:

1. Section 31 provides that a person shall enjoy the right and liberty in his or her life and person. A torture, brutal act, or punishment by a cruel or inhumane means shall not be permitted. Moreover, no arrest, detention or search of person or act affecting the liberty shall be made except by virtue of the law. The notion of prohibitation of a torture, brutal act and a cruel punishment is recognized for the first time in the history of Constitution of Thailand. Regarding the punishment of death by penalty, it still exists in the country, if it is provided by law, and it shall not be deemd to be the punishment by a cruel or inhumane manner.

2. Section 237 provides that in criminal case, arrest and detention of a person may be made where an order or a warrant of the Court is obtained, or where such person commits a flagrant offense or where there is such other necessity for an arrest without warrant as provided by law. In the past, an order or a warrant was made by the official and the Court and in practice, most of the warrants of arrest were made by the superior administrative or police official by claim that an alleged offender is not within the jurisdiction of the Court in order to evade scrutinization of the Court. This condition is imposed by Section 58 of the Criminal Procedure Code(3) . Consequently, the order or the warrant made by the official was out of control and verification and brought to the violation of the rights and liberties of person and afterwards the corruption. This caused the current Constitution to impose that in principle an order or a warrant must only be made by the Court.

3.Section 237 imposes that the arrested person shall, without delay, be notified of the charge and details of such arrest and shall be given an opportunity to inform, at the earliest convenience, his or her relative, or the person of his or her confidence, of the arrest. This is the new right of the arrested person in Thailand to guarantee his or her liberty of communication and preparation to defend himself or herself before the procedure.

4. The arrested person being kept in custody shall be sent to the Court within forty eight hours as from the time of his or her arrival at the office of the inquiry official in order for the court to consider whether there is a reasonable ground under the law for the detention of the arrested person or not, except for the case of force majeure or any other unavoidable necessity as provided by law.

5. Section 238 provide that in a criminal case, a search in a private place shall not be made except where an order or a warrant of the Court is obtained or there is a reasonable ground to search without an order or a warrant of the Court as provided by law. In the past, Section 58 of the Criminal Procedure Code imposes that the Court, a superior administrative or police official competent for issuing a warrant of search. There are cases which some officials issue the warrant of arrest in violation of rights and liberties of people. That caused why this current Constitution to impose that the Court is the only organ who has the authority of issuing the warrant of search.

6. Section 241 para 1 provides that in a criminal case, the suspect or the accused has the right to a speedy, continuous and fair inquiry or trial. It is the first time that Thai Constitution imposes the measure of continuous inquiry or trial. In the past, the criminal procedure in a case could take a long time and the suspect or the accused could be kept in custody or detained under the warrant of detention without bail. This is not justifiable for the suspect or the accused.

7. Section 241 para 2 impose that at the inquiry stage, the suspect has the right to have an advocate or a person of his or her confidence attend and listen to interrogations. This right of the suspect is a guarantee that no inquiry official shall make any deception, threat, or promise to any alleged offender inducing the suspect to make any particular statement concerning the charge against him. Consequently, the notes of the proceedings of inquiry are legally correct and are accepted as the evidence.

8. Section 241 para 3 provides that an injured person or the accused in a criminal case has the right to inspect or require a copy of his or her statements made during the inquiry or documents pertaining thereto when the public prosecutor has taken prosecution as provided by law.

9. Section 241 para 4 provides that in a criminal case for which the public prosecutor issues a final non-prosecution order, an injured person, the suspect or an interested person has the right to know a summary of evidence together with the opinion of the inquiry official and the public prosecutor with respect to the making of the order for the case, as provided by law. This measure has a purpose for examining and controlling transparently the exercise of power of the officials in a final non-prosecution order.

10. Moreover, Section 242 imposes that in a criminal case, the suspect or the accused has the right to receive an aid from the State by providing an advocate as provided by law. In the case where a person being kept in custody or detained cannot find an advocate, the State shall render assistance by providing an advocate without delay. In a civil case, a person has the right to receive a legal aid from the State, as provided by law.

11. Section 244 provides that in a criminal case, a witness has the right to protection, proper treatment, necessary and appropriate per diem from the State as provided by law. In the past, a witness in criminal case risked his or her life to be witness, so no one dared to be witness in criminal case because there was no law and no system of protection. At present, we have Protection of witness in Criminal Case Act promulgated in 2003.

12. Section 245 provides that in a criminal case, an injured person has the right to protection, proper treatment and necessary and appropriate per diem from the State, as provided by law.

13. Section 245 para 2 provides that in the case where any person suffers an injury to the life, body or mind on account of the commission of a criminal offense by other person without the injured person participating in such commission and the injured cannot be remedied by other means, such person or his or her heir has the right to receive an aid from the State, upon the condition and in the manner provided by law. This is the first time that thai Constitution accepts the right of the descendant of the injured person to receive the aid instead of the injured person who does not have an opportunity to receive it. The recognition of this right comes from the notion of “Social aid” and the notion of “State responsibility”.

14.Section 246 imposes that any person who has become an accused in a criminal case and has been detained during the trial shall, if it appears from the final judgement of that case that the accused did not commit the offence or the act of the accused does not constitute an offence, be entitled to appropriate compensation, expenses and the recovery of any right lost on account of that incident, upon the conditions and in the manner provided by law.

-Liberty of conscience- This recognition gives the respect to the notion of “Natural law” by recognizing that the human-conscience is the natural right and natural liberty of human-being which the State cannot ignore and violate it. In current Constitution, we see this recognition in Section 38 para1 which provides that a person shall enjoy full liberty to profess a religion, a religious sect or creed, and observe religious precepts or exercise a form of worship in accordance with his or her belief ; provided that it is not contrary to his or her civic duties, public order or good morals.

-Protection of Children’s Right- In Section 53 imposes that Children, youth and family members shall have the right to be protected by the State against violence and unfair treatment. Moreover, the children and the youth with no guardian shall have the right to receive care and education from the State, as provided by law.

2. Civil rights The recognition of civil rights is based on the hypothesis that a person who has the nationality of that State may enjoy the civil rights provided by the Constitution. The current Constitution of Thailand prescribes the provisions about the civil rights as followings :

-Liberty of expression- In regard to liberty of expression and liberty of the press, this present Constitution stated that news or opinions presented by private employees who work for a newspaper business or a television or radio broadcasting business shall not be under mandate of both official authority and the business owners. Moreover, it stated that transmission frequencies for radio or television broadcasting and radio communication are national communication resources for public interest and there is an independent regulatory body having the duty to distribute the frequencies and supervise radio or television broadcasting and telecommunication businesses as provided by law.

-Academic freedom and the right of the fundamental education- The recognition of academic freedom is provided in Section 42 para1of the present Constitution. It stated that a person shall enjoy an academic freedom and it is protected; provided that it is not contrary to the civic duties or good morals. Regarding to the right of the fundamental education, Section 43 provided that a person shall enjoy an equal right to receive the fundamental education for the duration of not less than twelve years which shall be provided by the State thoroughly, up to the quality, and without charge.

-The right of local people- It is the new right which it had never been existed in our country. But the present Constitution imposes it in Section 46 ; this recognition comes from the notion of assembling as to be a traditional community not juristic person to conserve and restore their own customs, local knowledge, art or good culture of their community and of the nation. The traditional community may participate in the management, maintenance, preservation and exploitation of natural resources and the environment in a balanced fashion and persistently.

-The right to receive standard public health- Section 52 provides that shall enjoy an equal right to receive standard public health service, and the indigent shall have the right to receive free medical treatment from public health centres of the State

-The right of disadvantageous person- The current Constitution has the provisions concerning disadvantageous person as followings: Section 53 para 2 the right of children to receive care and education from the State, Section 54 the right of person over 60 years of age to receive assistance from the State, Section 55 the right of disabled or handicapped to receive public conveniences and others aids from the State

-The right to participate in conserving and exploiting natural resources and maintaining the environment- The Constitution of 1974 was the first Constitution which recognized this right, and afterwards no any Constitution recognized it again. At present, the current Constitution guarantees this right in Sections 56 and 59 as followings: the right to participate in conserving and exploiting natural resources and biological diversity and in the protection, promotion and preservation of the quality of the environment, the right to sue a State agency, State enterprise, local government organization or other State authority to perform the duties, the right to receive information, explanation and reason from State agency, State enterprise or local government organization before permission is given for the operation of any project or activity which may affect the quality of the environment, health and sanitary conditions, the quality of life or any other material interest concerning him or her or a local community and have the right to express his or her opinions on such matters in accordance with the public hearing procedure.

-The right of consumer protection- Under Section 57 of this Constitution, an independent body will have to be set up for giving opinions on laws and measures to be introduced for consumer protection and there are representatives of consumers must also be members of such advisory body

-The right to get access to public information- Under Section 58, the Constitution states that a person shall have the right to get access to public information in possession of a State agency, State enterprise or local government organization, unless the disclosure of such information shall affect the security of the State, public safety or interest of other persons which shall be protected.

-The right to participate in the decision-making process of State officials- Under Section 60, this right is given to the person whose rights and liberties are affected by decision-making process of the State officials before they have the decision-making affecting his or her rights and liberties.

-The right to sue a State- Under Section 62,the Constitution gives the right to a person to sue a State agency, State enterprise, local government or other State authority which is a juristic person to be liable for an act or omission done by its Government official, official or employee.

-The right to resist peacefully-
Under Section 65 guarantees that a person shall have the right to resist peacefully any act committed for the acquisition of the power to rule the country by a means which is not in accordance with the modes provided in this Constitution.

-Equal rights for all person- This right is one of the most important rights of human-being. All of the Constitutions in the world recognize this right as a fundamental right. In every Thai Constitution, except the interim Constitution, has the provision concerning this right. At present, it is recognized under Section 30 providing that all persons are equal before the law and shall enjoy equal protection under the law. Men and women shall enjoy equal rights. If there is an unjust discrimination against a person on the grounds of the difference in origin, race, language, sex, age, physical or health condition, personal status, economic or social standing, religious belief, education or constitutionally political view, shall not be permitted.


As mentioned above, the Constitution of 1997 enlarges many provisions regarding to rights and liberties of the people and thereby gives protection more than any others Constitution of the country. One of the spirit of this Constitution is protection fundamental rights and liberties of people. This spirit comes from the notion of “Constitutionalism” which is the western democratic notion and spread to all of the democratic countries in the world. Thailand was known as a democratic country after 1932 but in historical background, two-third of seventy-three years (1932-2005) is under the military dictatorship and under the semi-democratic system. However, nowadays, Thailand is under democratic system, and the recognition of rights and liberties in the Constitution displays that the State takes care of rights and liberties of people. In fact, there are too many situations which rights and liberties of people are violated constantly. These show that the recognition of rights and liberties in the present Constitution does not ensure enforcement and function as it should be. Consequently, it must have the measures to enforce the recognition of rights and liberties and to make them work as required by the spirit of “Constitutionalism”.


(1) LL.B,LL.M,(Chulalongkorn University,Thailand), Diplôme d’Etudes Approfondies (Droit Public),Docteur en droit de l’Université (nouveau régime), Mention Trés honorable (l’Université Strasbourg 3, France).
(2) In Thailand, nowadays, there are many critics about the governmental policy concerning the events of the southern of the country which led to the violation of civic rights and liberties, especially the promulgation of the Emergency Decree on Public Administration in Emergency Situation B.E.2548(2005). There are many measures in this Emergency Decree which give much more power to maintain public safety to the Prime Minister. Thai academics, lawyers and politicians are afraid that these measures will bring about the violation of civic rights and liberties by the State power.
(3) This Section was abolished after amending the Crim

Read Full Post »



บทความเรื่อง  สิทธิในการรับบุตรบุญธรรม ของ ผู้มีรสนิยมร่วมเพศ

ในมุมมองกฎหมายฝรั่งเศส และกฎหมายสิทธิมนุษยชนยุโรป



ปาลีรัฐ ศรีวรรณพฤกษ์


นบ. (เกียรตินิยมอันดับสอง) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นม. (กฎหมายเอกชนและธุรกิจ) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Master 2 (Protection des droits fondamentaux en Europe) Université d’Auvergne 1 Clermont-Ferrand






เป็นสิทธิในข้อที่ว่าด้วยการใช้ชีวิตส่วนตัว หรือ droit de la vie privée ซึ่งได้รับการยอมรับตามมาตรา 8 แห่งปฎิญญาว่าด้วยสิทธิมนุษยชนยุโรป ในทางกฎหมายภายใน กฎหมายแพ่งของฝรั่งเศสได้วางหลักยอมรับการครองคู่กันของคู่รักร่วมเพศโดยการยอมรับสัญญาการอยู่ร่วมกัน โดยมีการจดทะเบียนที่เรียกว่า pact(1) ซี่งเป็นการยอมรับความมีอยู่ในสังคมและสิทธิต่างๆของคู่รักร่วมเพศไปแล้วในประการหนึ่ง แต่สำหรับสิทธิในเรื่องการรับบุตรบุญธรรมของผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศ(ชายโสดหรือหญิงโสดที่มีรสนิยมรักร่วมเพศ)หรือคู่รักร่วมเพศ(มีการอยู่กินกัน) นั้น ได้มีการถกเถียงกันมาอยู่เสมอ โดยอ้างถึงความ”ไม่พร้อม”ในเชิงจิตวิทยาของผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศหรือคู่รักร่วมเพศในการที่จะดูแลเด็กซึ่งควรจะมีทั้งบิดาและมารดาอันเป็นส่วนประกอบโดยทั่วไปของครอบครัว มิใช่มีเพียงมารดาสองคนหรือบิดาสองคน บทความจึงขอเสนอมุมมองทางกฎหมายของสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของคู่รักร่วมเพศในมุมมองกฎหมายฝรั่งเศสและกฎหมายสิทธิมนุษยชนยุโรป โดยจะแบ่งการพิจารณาออกเป็น 2 ส่วน คือ 


ส่วนที่หนึ่ง ความเดิมในประเด็นสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของคู่รักร่วมเพศในมุมมองกฎหมายฝรั่งเศส – ในส่วนนี้จะกล่าวถึง


(1) ประมวลกฎหมายแพ่งเกี่ยวกับสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของฝรั่งเศส และ

(2) คดี Fretté และการวางหลักของสภาแห่งรัฐ


ส่วนที่สอง สิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของคู่รักร่วมเพศในมุมมองของกฎหมายสิทธิมนุษยชนยุโรปและในประเทศอื่นๆ – ในส่วนนี้จะกล่าวถึง


(1)  คำวินิจฉัยของศาลสิทธิมนุษยนชนยุโรปในคดี Fretté และในคดีล่าสุด

(2) สิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศในประเทศต่างๆ และ ข้อสังเกตโดยผู้ขียน


ส่วนที่หนึ่ง : ความเดิมในประเด็นการรับบุตรบุญธรรมของคู่รักร่วมเพศในมุมมองกฎหมายฝรั่งเศส





มาตรา 343 ของประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศส ได้วางหลักในเรื่องการรับบุตรบุญธรรมไว้ว่า
– ในกรณีคู่สมรส : เป็นคู่สมรสที่ไม่ได้แยกกันอยู่ มีการสมรสกันแล้วเป็นเวลา 2 ปีขึ้นไป หรือ คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีอายุมากกว่า 28 ปี
– ในกรณีบุคคลที่ยังไม่มีการสมรส (คนโสด) : ต้องมีอายุ 28 ปีขึ้นไป


ในทางปฎิบัติ การรับบุตรบุญธรรมภายในประเทศ กล่าวคือ รับเด็กสัญชาติฝรั่งเศสจากองค์กรดูและเด็กต่างๆในประเทศเป็นเรื่องยุ่งยากมาพอสมควร เพราะกฎหมายฝรั่งเศสมีบทบัญญัติที่ค่อนข้างเข้มงวดกับมาตรการดังกล่าว รวมทั้งมีการตรวจสอบอย่างละเอียดซึ่งกินเวลาประมาณสามปีขึ้นไป คู่สมรสชาวฝรั่งเศสที่มีความประสงค์ในการรับบัตรบุญธรรมจึงเลือกที่จะไปติดต่อรับบุตรบุญธรรมต่างชาติมากกว่า


(2)คดี Fretté และการวางหลักของสภาแห่งรัฐ

ในเดือนตุลาคมปี 1991 นาย Fretté ได้ทำการยื่นคำร้องแสดงความจำนงขอรับบุตรบุญธรรมจากผู้อำนวยการศูนย์ความช่วยเหลือด้านสังคม เด็ก และ สุขภาพ (La direction de l’action sociale, de l’enfant et de la santé) ซึ่งขึ้นตรงกับจังหวัดปารีส (Département de Paris) ทางศูนย์ฯได้จัดให้นาย Fretté ตรวจสอบสภาพจิตในกรณีดังกล่าวและได้ผลออกมาว่า นาย Fretté เป็นบุคคลผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศ คำร้องแสดงความจำนงขอรับบุตรบุญธรรมดังกล่างจึงตกไป โดยทางศูนย์ฯ อ้างเหตุผลเรื่อง “การขาดหายไปซึ่งความเป็นมารดา” (l’absence du référence maternelle constante) ซึ่งถือเป็นข้อบกพร่องเพียงประการเดียวของนาย Fretté ผู้ซึ่งมีการศึกษาและมีรายได้ที่มั่นคง ตลอดจนมีความสามารถในการเลี้ยงดูและปลูกฝังบุตรบุญธรรมของตนในอนาคตให้เติบโตเป็นประชากรที่สมบูรณ์และมีคุณภาพของประเทศฝรั่งเศสได้


ในเดือนพฤษภาคม 1993 นาย Fretté ได้ยื่นคำร้องในรูปของการร้องเรียนภายในหรือ recours gracieux(2) ร้องเรียนในประเด็นดังกล่าวอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งผลการพิจารณาในเดือนตุลาคมปีเดียวกันก็สรุปว่า ผู้ร้องมี “การเลือกใช้ชีวิต” หรือ choix de vie ที่ไม่มีเหตุผลในเพียงพอในการที่จะแสดงให้เห็นหลักประกันที่ไว้วางใจในด้านความสัมพันธ์ทางครอบครัว ทางการเลี้ยงดูอบรมสั่งสอน และ ทางจิตวิทยาในการรับเลี้ยงดูบุตรบุญธรรม (3)


ในวันเดียวกันกับที่คำวินิจฉัยของการร้องเรียนภายในดังกล่าวมีขึ้น นาย Fretté ก็ได้ยื่นคำร้องขอเพิกถอนการกระทำนอกอำนาจ (recours en excès de pouvoir) ต่อศาลปกครองแห่งปารีส เพื่อให้ศาลทำการยกเลิกเพิกถอนคำวินิจฉัยจากการร้องเรียนภายในดังกล่าว ต่อมาศาลปกครองได้มีคำพิพากษาลงวันที่ 25 มกราคม 1995 ยกเลิกเพิกถอนคำวินิจฉัยจากการร้องเรียนภายในตามที่นาย Fretté ร้องขอโดยศาลให้เหตุผลว่าคำปฎิเสธที่อ้างว่านาย Fretté มีความขาดหายไปทางความเป็นมารดาและจะก่อให้เกิดความสับสนและความยากลำบากในการดำเนินชีวิตต่อบุตรบุญธรรมในอนาคต นั้นเป็นเหตุผลที่ไม่เพียงพอในการปฎิเสธคำขอ แต่จังหวัดปารีส (Département de Paris) ก็ปฎิเสธไม่รับคำวินิจฉัยดังกล่าวอีกครั้งหนึ่ง นาย Fretté จึงยื่นอุทธรณ์ต่อสภาแห่งรัฐ


ตุลาการผู้แถลงคดี (Commissaire du Gouvernement) ในคดีนี้เห็นว่า ขณะนี้มีประเด็นต้องพิจารณาคือความเป็นมนุษย์และความชาญฉลาดทางด้านสติปัญญาของนาย Fretté นั้นไม่เพียงพอกับการที่จะรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมหรือไม่ ทั้งนี้ จากข้อเท็จจริงจะเห็นได้ว่านาย Fretté ไม่ได้มีข้อด้อยในเรื่องใดๆอันจะถูกหยิบยกมาปฎิเสธสิทธิในการร้องขอเลี้ยงดูบุตรบุญธรรมแต่ประการใด เว้นแต่เพียงกรณีที่เป็นผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศเท่านั้น ดังนั้น หากนาย Fretté พิสูจน์ได้ว่าการที่ตนมีรสนิยมรักร่วมเพศ ไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการเลี้ยงดูเด็กตามธรรมชาติแล้ว คำขอรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมก็จะไม่ได้รับการโต้แย้ง


ทั้งนี้ ตุลาการผู้แถลงคดีเห็นว่า การที่ Département de Paris ปฎิเสธคำขอของนาย Fretté นั้น เป็นสิ่งที่ไม่ชอบด้วยเหตุผล 3 ประการ คือ


1.นับจากการปฎิรูปกฎหมายการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมโดย loi du 11 juillet 1966 จะเห็นได้ว่าฝ่ายนิติบัญญัติยอมรับการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมในกรณีผู้ยื่นคำขอเป็นชายโสดหรือหญิงโสดดังนั้น จากประเด็นนี้จะเห็นได้ว่า การที่ปฎิเสธชายรักร่วมเพศ ซึ่งมีสถานะทางกายภาพคือ”ชายโสด” จึงจะต้องอาศัยเหตุผลเดียวกับการปฎิเสธผู้ยื่นคำร้องที่มีสถานภาพเป็นโสดเป็นคำคัญ การอ้างเหตุการในการเป็นผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศ จึงถือเป็นเรื่องไม่ชอบด้วยกฎหมายและถือเป็นการเลือกปฎิบัติ และถือว่าเป็นการไม่เคารพสิทธิในการเลือกใช้ชีวิต หรือ choix de vie ของผู้ร้อง



2.สิทธิในการมีรสนิยมทางเพศ หรือ la vie sexuelle เป็นสิ่งที่ไม่ควรได้รับการปฎิเสธ เพราะสิทธิดังกล่าวถือเป็นหนึ่งในสิทธิในการดำรงชีวิตที่ได้รับการรับรองโดยมาตรา 8 แห่งปฎิญญาสากลสิทธิมนุษยชนยุโรป และ มาตรา 9 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศส และยิ่งไปกว่านั้น กฎหมายภายในประเทศเองก็กำหนดไว้ชัดเจนว่า การเป็นบุคคลรักร่วมเพศถือเป็นเรื่องที่ไม่ควรได้รับการเลือกปฎิบัติ


3.เมื่อพิจารณาจากคำวินิจฉัยของศาลยุติธรรมในประเด็นสิทธิในการดูแลบุตรของคู่สมรสที่มีการหย่าร้างจากประเด็นที่ฝ่ายใดมีรสนิยมรักร่วมเพศแล้ว จะเห็นว่าศาลยุติธรรมเองก็ยังไม่ได้ห้ามที่บิดาหรือมารดาที่มีรสนิยมรักร่วมเพศในการเข้าพบปะเยี่ยมเยียนหรือดูแลบุตรได้ ทั้งที่พิจารณาแล้วว่าการพบปะเยี่ยมเยียนดังกล่าวอาจจะทำให้เด็กเกิดความสับสนจากสภาพแวดล้อมในบ้านของมารดา หรือ เป็นอันตรายทางกายภาพในบ้านของบิดาซึ่งปัจจุบันใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับชายอีกคน(4) ยิ่งไปกว่านั้น บิดาที่มีความสัมพันธ์รักร่วมเพศแบบไม่ถูกต้องตามศีลธรรมและไม่ถูกต้องตามหลักการของความเป็นพ่อแม่ (relations homosexuelles immorales et incompatibles avec l’exercice de l’autorité parental) กลับไม่สามารถเข้าถึงสิทธิการในการพบปะเยี่ยมเยียนเด็ก(5) ในประเด็นเดียวกัน ศาลก็ได้ตัดสินว่าบิดาที่มีความฝักใฝ่ในด้านรักร่วมเพศ (moeur homosexuelle) นั้นเป็นอันตรายต่อสภาพจิตใจของเด็กในการใช้เวลาพักผ่อนตากอากาศด้วยกัน และถือเป็นเหตุร้ายแรงในการที่จะต้องปฎิเสธคำขอดังกล่าว(6) จึงจะเห็นได้ว่าผู้พิพากษาศาลยุติธรรมไม่ได้ปฎิเสธสิทธิของบิดามารดาที่มีรสนิยมรักร่วมเพศในการร้องขอสิทธิในการดูและหรือพบปะเยี่ยมเยียนบุตร กล่าวคือ ศาลไมได้เห็นว่าการที่บิดาหรือมารดาที่มีรสนิยมรักร่วมเพศเป็นประเด็นที่แสดงว่าบิดาหรือมารดาดังกล่าวไม่มีความสามารถในการดูแลบุตร แต่ศาลจะหยิบยกรสนิยมรักร่วมเพศดังกล่าวขึ้นมาถกเถียงในประเด็นประโยชน์ได้เสียของตัวเด็กเองและความเสี่ยงที่อาจจะส่งผลให้เด็กมีพฤติกรรมและสภาพจิตใจที่ไม่พึงประสงค์เท่านั้น


แต่อย่างไรก็ดี จากข้อเท็จจริงทั้งสามประการที่กล่าวมาแล้วข้างต้น จะเห็นได้ว่าการที่จังหวัดปารีสปฎิเสธไม่ยอมรับคำขอของนาย Fretté โดยอ้างว่านาย Fretté ไม่มีหลักประกันที่แน่นอนชัดเจนในการอบรมเลี้ยงดูเด็กนั้นไม่ถือเป็นการที่ฝ่ายปกครองสำคัญผิดในข้อเท็จจริงที่ฝ่ายปกครองนำมาเป็นเหตุในการออกคำสั่งทางปกครอง (erreur manifeste d’appréciation)(7) โดยมีเหตุผลประกอบดังนี้


1.สิทธิในการเลือกใช้ชีวิตและการเลือกรสนิยมทางเพศจะต้องไม่ขัดการใช้สิทธิของเด็ก (droit de l’enfant)


2.จากตัวอย่างข้อสังเกตของตุลาการผู้แถลงคดีตามข้อ 2 ที่กล่าวมาข้างต้น จะเห็นได้ว่าเป็นเรื่องการร้องขอสิทธิในการดูแลหรือพบปะเยี่ยมเยียนบุตรของบิดาหรือมารดาที่มีรสนิยมรักร่วมเพศที่มีความเป็นบิดาหรือมารดาตามกฎหมายครอบครัวแต่แรก(แต่มีการหย่าร้างกันในภายหลัง) ซึ่งการหย่าร้างดังกล่าว ไม่ว่าจะมาจากเหตุที่บิดาหรือมารดาเป็นผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศหรือไม่ แต่การหย่าร้างในทุกกรณีย่อมไม่ควรถือเป็นเหตุที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดากับบุตรจะต้องขาดไป ดังนั้น ศาลจึงพยายามคุ้มครองความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดาและบุตรภายหลังการหย่าร้างเอาไว้ให้มากที่สุด


3. ในประเด็นที่ว่า เด็กอาจจะมีความเสี่ยงในการที่จะมีบุคลิกภาพที่เปลี่ยนแปลงไปอันสืบเนื่องมาจากการมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับผู้ใหญ่ที่ไม่สามารถสร้างรูปแบบการอยู่ร่วมกันแบบชายหญิง รวมไปถึงความยากลำบากในการแยกแยะระหว่างการสับสนทางจิต(psychiatre) และ การวิเคราะห์ทางจิต (psyanalyse) ยิ่งไปกว่านั้นบุตรบุญธรรมดังกล่าวจึงควรได้รับการเลี้ยงดูในครอบครัวที่มีความสัมพันธ์ในครอบครัวที่มั่นคงและยั่งยืน แตกต่างจากครอบครัวเดิมที่ตนจากมาซึ่งทำให้เกิดความเจ็บปวดทรมานทางจิตใจ ดังนั้น การอุปการะบุตรบุญธรรมจึงไม่ควรให้เด็กได้รับเงื่อนไขใดๆที่จะทำให้เด็กมีความอึดอัดหรือลำบากใจในการเข้ามาอยู่ในครอบครัวอุปการะ


จึงจะเห็นได้ว่า ในกรณีนี้เป็นการยากที่จะพิจารณาว่าสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของบุคคลผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศเป็นสิ่งที่ควรยอมรับหรือไม่ ทั้งนี้ หากพิจารณาถึงสิทธิของเด็กเอง (droit à l’enfant) ควบคู่ไปกับการเสียประโยชน์ที่เด็กอาจจะได้รับในอนาคตในด้านศีลธรรม (éthique) และสังคม ซึ่งเป็นสิ่งที่มีความจำเป็นมากกว่าความถูกต้องตามกฎหมายในการรับรองสิทธิในกรณีดังกล่าวของบุคคลผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศ จึงเป็นหน้าที่ของตุลาการที่เกี่ยวข้องในการพิจารณาประเด็นนี้อย่างเหมาะสมและถี่ถ้วนควบคู่ไปกับความเห็นชอบของสังคม


จากประเด็นดังกล่าวจึงสามารถตั้งข้อสังเกตประการที่ 4 ได้ว่า ปัญหาในการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมของผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศหรือคู่รักร่วมเพศเป็นปัญหาที่ยังไม่เคยได้รับการแก้ไขใดๆจากฝ่ายนิติบัญญัติ


5.อย่างไรก็ดีในกรณีนี้ก็ไม่ได้หมายความว่า ขึ้นตอนในการรับบุตรบุญธรรมในกรณีทั่วไปจะสามารถละเลยหรือลดหย่อนได้ แต่การพิจารณาคดีว่าบุคคลผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศนั้นมีสิทธิในการร้องขอการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมหรือไม่นั้น เป็นเพียงขั้นตอนแรกในการรับรองสิทธิของผู้ร้องเท่านั้น ผู้ร้องต้องดำเนินการตามขั้นตอนต่างๆที่กฎหมายกำหนดไว้ในการรับบุตรบุญธรรมอย่างเคร่งครัด


จากกรณีสังเกตทั้ง 5 ประการสามารถทำให้ผู้ร้องเข้าใจไปได้ว่า สิทธิในการเลือกใช้ชีวิตของผู้ร้องเป็นอุปสรรคเพียงอย่างเดียวในการขอรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว ปัญหาในเรื่องจำนวนเด็กที่จะมาเป็นบุตรบุญธรรมมีจำนวนน้อยกว่าปริมาณคำขอในกรณีนี้ ยิ่งไปกว่านั้น การรับบุตรบุญธรรมในกรณีปกติ (หมายถึงกรณีคู่สมรสมชายหญิง) ก็ยังมีขั้นตอนยุ่งยากอยู่แล้ว เนื่องจากคู่สมรสที่มีความประสงค์จะขอรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมนั้นจะต้องมีการทดสอบในด้านต่างๆ โดยเฉพาะทางด้านจิตวิทยา รวมทั้งผ่านการตรวจสอบรายละเอียดในด้านอาชีพ ความสัมพันธ์ในครอบครัวและความสัมพันธ์กับคนใกล้ชิด ฯลฯ อย่างละเอียดและรวมแล้วเป็นระยะเวลาที่กินเวลานาน


ต่อมาสภาแห่งรัฐได้มีคำวินิจฉัยลงวันที่ 9 ตุลาคม 1996 ยกเลิกคำตัดสินของศาลปกครองแห่งปารีสและยกเลิกคำขอของผู้ร้อง โดยให้เหตุผลว่า นาย Fretté ไม่ได้พิสูจน์ให้เห็นอย่างเพียงพอว่าการเลือกใช้ชีวิตแบบรักร่วมเพศของเขาจะไม่มีผลกับสภาพแวดล้อม การเลี้ยงดู และสภาพจิตใจของเด็กในอนาคต ดังนั้น การปฎิเสธคำร้องดังกล่างของศาลปกครองแห่งปารีสโดยอ้างเหตุการขาดไปซึ่งความเป็นมารดาและมีความยากลำบากในการใช้ชีวิตของเด็กในอนาคตถือเป็นการอ้างเหตุผลที่ไม่ชอบ สภาแห่งรัฐจึงมีคำวินิจฉัยยกเลิกคำตัดสินของศาลปกครองแห่งปารีสและยกเลิกคำอุทธรณ์ของผู้ร้องในกรณีนี้


ส่วนที่สอง : สิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของคู่รักร่วมเพศในมุมมองของกฎหมายสิทธิมนุษยชนยุโรปและในประเทศอื่นๆ

(1)คำวินิจฉัยของศาลสิทธิมนุษยนชนยุโรปในคดี Fretté และในคดีล่าสุด

ผู้ร้องที่ไม่พอใจจากการตัดสินของศาลภายในประเทศของตนสามารถยื่นคำร้องในกรณีการละเมิดสิทธิมนุษยชนในประเด็นต่างๆต่อศาลสิทธิมนุษยชนยุโรปได้ สำหรับการยื่นฟ้องคดีในประเด็นดังกล่าว ผู้ร้องมักจะอ้างว่าตนถูกละเมิดสิทธิตามมาตรา 8 แห่งปฎิญญาฯ ที่บัญญัติคุ้มครองสิทธิส่วนตัว(สิทธิในการใช้ชีวิต)และสิทธิในครอบครัว จึงทำให้ตนควรได้รับความคุ้มครองสิทธิดังกล่าวตามมาตรา 14 ที่บัญญัติว่าการใช้บุลคลทุกคนสามารถใช้สิทธิต่างๆที่ปฎิญญาฯ คุ้มครองได้เท่าเทีมมกัน ดังที่ปรากฎในคดี Salguerio (Salgueiro da Silva Mouta c/ Portugal(8) ) ผู้ร้องอ้างว่าตนได้รับการปฎิบัติที่ไม่เป็นธรรมโดยมีเหตุมีจากรสนิยมทางเพศ ซึ่งขัดกับมาตรา 8(9) โดยผู้ร้องอ้างการคุ้มครองสิทธิตามมาตรา 14(10) จึงจะเห็นได้ว่าศาลเองก็จะพิจารณามาตรา 14 ขึ้นมาเป็นการเสริมสิทธิตามมาตรา 8 ของผู้ร้องในประเด็นนี้เสมอ หรือจะเป็นกรณีคดี Petrovic c/ Autriche(11) ศาลเองก็ได้วางหลักไว้ในประเด็นเดียวกัน


ในกรณีนาย Fretté นี้ ศาลสิทธิมนุษยชนยุโรปให้เหตุผลว่า สิทธิในการเคารพชีวิตส่วนตัวและสิทธิในการใช้ชีวิตครอบครัวนั้น มิได้หมายความถึงกรณีที่บุคคลที่มีสถานะภาพโสดจะมีสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมเสมอไป ประเด็นในกรณีนี้คือการที่ผู้ร้องจะไม่ถูกปฎิเสธสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวโดยเหตุที่ตนมีรสนิยมรักร่วมเพศ แต่หากศาลพิจารณาแล้วเห็นว่า การที่ผู้ร้องจะได้รับสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวเป็นเรื่องที่ก่อให้เกิดผลเสียแก่บุตรบุญธรรมในอนาคตไม่ว่าในกรณีใดๆ ศาลก็มีสิทธิจะปฎิเสธคำร้องของผู้ร้องในกรณีดังกล่าวได้ ดังนั้น เหตุที่นาย Fretté จะถูกปฎิเสธสิทธิในการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าว จึงควรมาจากเหตุผลเดียวกับที่บุคคลที่มีสถานะภาพโสดได้รับปฎิเสธคำร้องในการขอรับบุตรบุญธรรม โดยอ้างถึงคุณภาพชีวิตและการอบรมสั่งสอนที่เด็กควรจะได้รับในอนาคต ทั้งนี้โดยวิเคราะห์จากสิทธิของเด็กเป็นสำคัญ


นอกจากนั้น ศาลสิทธิมนุษชนยุโรปยังได้วางหลักไว้ในกรณีนี้อีกว่า สิทธิในการเคารพชีวิตส่วนตัวและสิทธิในการใช้ชีวิตครอบครัว นั้น เป็นสิทธิที่เกิดขึ้นเมื่อความเป็นครอบครัวได้เกิดขึ้นแล้ว แต่มิได้หมายความรวมถึงสิทธิในการที่จะพยามยามสร้างครอบครัว (ที่จะทำให้ได้รับสิทธิดังกล่าวมาภายหลัง)(12)




แต่อย่างไรก็ดีเมื่อเดือนมกราคมปี 2008 นี้ ศาลสิทธิมนุษชนยุโรปเองก็ได้มีคำวินิจฉัยว่าประเทศฝรั่งเศสมีคำตัดสินที่ละเมิดสิทธิมนุยชนของผู้ร้องขอรับบุตรบุญธรรมที่มีรสนิยมรักร่วมเพศ ในคดี E.B. (ซึ่งเป็นนามแฝงของผู้ร้องในคดีนี้ เนื่องจากผู้ร้องมีความประสงค์จะปิดบังชื่อตน) เป็นกรณีคล้ายกับนาย Fretté กล่าวคือเป็นกรณีที่ผู้ยื่นคำร้องขอรับบุตรบุญธรรมเป็นผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศ แต่ผู้ร้องในคดีนี้เป็นเพศหญิงอายุ 45 ปี ประกอบอาชีพเป็นอาจารย์โรงเรียนประถมแห่งหนึ่งในเขต Jura ของฝรั่งเศส ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับจิตแพทย์หญิงอีกคนหนึ่งตั้งแต่ปี 1990 โดยคดี E.B. ได้รับเหตุผลในการปฎิเสธคำขอจากศาลภายในของฝรั่งเศสโดยอ้างเหตุผลการขาดไปซึ่งความเป็นบิดาและขาดไปซึ่งความดูแลเอาใจใส่ที่เพียงพอของคู่ชีวิตของผู้ร้อง ซึ่งในกรณีนี้ศาลสิทธิมนุษยชนยุโรป (ในการลงคะแนน 10 :7 เสียง) เห็นว่าข้อเท็จจริงดังกล่าวไม่ได้เป็นอุปสรรคในการรับบุตรบุญธรรมแม้ผู้ร้องจะเป็นผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศก็ตาม ในคดีนี้ผู้ร้องได้ยื่นคำขอให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชน (La Fédération nationale des ligues des Droits de l’Homme) องค์การพิทักษ์สิทธิของเกย์และเลสเบียนแห่งยุโรป (the European Region of International Lesbien and Gay Association) สมาคมผู้ปกครองและผู้ปกครองในอนาคตเกย์และเลสเบี้ยน (l’Association des Parents et futurs parents Gays et Lesbiens)และ องค์การรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมของประเทศอังกฤษ (British Agencies for Adoption and Forestering) เข้ามาเป็นคู่กรณีฝ่ายที่สามด้วย


(2) สิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศในประเทศต่างๆ และ ข้อสังเกตโดยผู้ขียน

สิทธิในการรับบุตรบุญธรรมของผู้มีรสนิมรักร่วมเพศในยุโรปนั้น มีเพียงเก้าประเทศที่ยอมรับสิทธิดังกล่าว ได้แก่ เยอรมนี เบลเยี่ยม เดนมาร์ก เสปน ไอร์แลนด์ นอร์เวย์ เนเธอร์แลนด์ สหราชอาณาจักร และสวีเดน


ประเทศสหรัฐอเมริกาได้วางหลักในคดีนี้คล้ายๆกับฝรั่งเศส กล่าวคือในคดี Palmore c. Sidoti วางหลักถึงการพิจารณาคดีดังกล่าวโดยคำนึงถึงประโยชน์ของเด็กที่จะเป็นบุตรบุญธรรมในอนาคตเป็นสำคัญ โดยสิทธิของการขอรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมในกรณีใดๆไม่ควรที่จะถูกจำกัดเนื่องจากเสรีภาพความเป็นมนุษย์และการอบรมเลี้ยงดู แต่ในทางด้านนิติบัญญัติได้มีกฎหมายของมลรัฐออกมาเพียงมลรัฐเดียวคือ มลรัฐฟลอริดา ที่มีบทบัญญัติห้ามผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศในการยื่นคำขอรับบัตรบุญธรรม


ประเทศแคนาดาได้ยอมรับสิทธิการรับของผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศในกรณีนี้ โดยอ้างจากพื้นฐานการยอมรับสิทธิของคนโสดในการรับบัตรบุญธรรม


สำหรับประเทศฝรั่งเศสเองผู้เขียนมีข้อสังเกตว่าบทบัญญัติในการรับบุตรบุญธรรมในกรณีบุคคลผู้มีสถานะภาพโสด นั้น เป็นบทบัญญัติของกฎหมายที่มีขึ้นภายหลังการสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่สอง (จาก loi du 11 juillet 1966) ดังนั้น เจตนารมย์ของกฎหมายในขณะนั้นคือการพยายามแก้ปัญหาสังคมในการรับเลี้ยงดูเด็กกำพร้าจากสงคราม กฎหมายจึงเอื้ออำนวยความสะดวกโดยลดหย่อนความเข้มงวดในกรณีดังกล่าว ซึ่งเป็นคนละกรณีกับเหตุการณ์ในปัจจุบันซึ่งมีจำนวนเด็กกำพร้าภายในประเทศลดลงไปเป็นอันมาก แต่คำขอรับบุตรบุญธรรมกลับยังมีจำนวนมาก และกฎหมายที่เกี่ยวข้องเองก็ได้กำหนดขั้นตอนที่ยุ่งยากมากขึ้นในการขอรับบุตรบุญธรรม ดังนั้นการที่บุคคลที่มีสถานภาพโสด(โดยมิได้พิจารณาว่าเป็นผู้มีรสนิยมรักร่วมเพศหรือไม่)มายื่นคำร้องในการขอรับบุตรบุญธรรมในกรณีดังกล่าว ย่อมจะได้รับการพิจาณาที่ด้อยกว่าผู้ยื่นคำร้องที่เป็นคู่สามีภรรยา โดยมิพักต้องคำนึงถึงรสนิยมทางเพศของผู้ยื่นคำร้องแค่ประการใด แต่อย่างไรก็ดี ในคดี E.B. ที่ศาลสิทธิมนุยชนยุโรปได้วินิจฉัยว่าประเทศฝรั่งเศสทำการละเมิดสิทธิมนุษยชนในกรณีดังกล่าวนั้น ก็น่าจะเป็นที่จับตามองกฎหมายภายในประเทศในกรณีนี้ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรในอนาคต




1.ดูรายละเอียดเพิ่มเติมของความสัมพันธ์ทางครอบครัวประเภทนี้และประเภทอื่นๆ ใน ปาลีรัฐ ศรีวรรณพฤกษ์, การอยู่ร่วมกันของบุคคลในความสัมพันธ์ในด้านครอบครัวตามกฎหมายฝรั่งเศส, ลงเผยแพร่ใน นานาสาระจากนักเรียนไทยในต่างแดน http://www.pub-law.net วันที่ 18 ตุลาคม 2547
2. Recours gracieux การร้องเรียนภายในฝ่ายปกครองด้วยวิธีการขอให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองที่ออกคำสั่งนั้นแก้ไขหรือเพิกถอนคำสั่งใหม่ด้วยตนเอง, คำแปลโดย นันทวัฒน์ บรมานันท์, คำอธิบายศัพท์กฎหมายมหาชน ฝรั่งเศส-ไทย, สำนักพิพม์วิญญูชน, 2548
3. ne semblaient pas de nature à presenter les guaranties suffisantes quand aux conditions d’accueil d’un enfant sur le plan familial, éducatif et pchychologique
4. CA Pau, 25 avril 1991, n°91-40734
5. CA Rennes, 27 sept. 1989, n° 89-48660
6. Cass. Civ I, 13 janvier 1988, n°86-17784
7. คำแปลโดย นันทวัฒน์ บรมานันท์
8. N°33290/96, CEDH 1999-IX
9. มาตรา 8 Toute personne a droit au respect de sa vie privée et familiale . (…) บุคคลทุกคนมีสิทธิในการยอมรับสิทธิส่วนตัวและสิทธิในครอบครัว
10. มาตรา 14 La jouissance des droits et libertés reconnus dans la (…) Convention doit être assurée, sans distinction, fondée notamment sur le sexe (…) การใช้สิทธิที่ปฎิญญารับรองนี้ เป็นกรณีการใช้ได้กับทุกคนโดยไม่มีข้อจำกัดในเรื่องเพศ…
11. CEDH 27 mars 1998
12. Marckx c/ Belgique 13 juin 1979 และ Abdulaziz, Cabales et Balkandali c/ Royaum-Uni 28 mai 1985


Read Full Post »