Feeds:
เรื่อง
ความเห็น

Posts Tagged ‘ผู้บริโภค’

กรณีศึกษา การจัดเก็บภาษีสรรพสามิตโทรคมนาคม พ.ศ.2546

torplus

 

ตลอดเวลาที่ผ่านมาในสังคมไทยตั้งแต่เริ่มมีการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ปัญหาหนึ่งที่เกิดขึ้นมาโดยตลอดนั่นคือการทุจริตคอร์รัปชั่น ทั้งนี้เนื่องจากอำนาจในการปกครองประเทศมักตกอยู่ในมือกลุ่มผู้มีอำนาจเพียงไม่กี่กลุ่มที่มีผลประโยชน์ซึ่งกันและกัน1 หรือเป็นเพราะประชาชนชาวไทยยังไม่มีความเข้าใจถึงอำนาจหน้าที่ของตนในการปกครองระบอบนี้ ตลอดเวลาที่ดำเนินมาถึงปัจจุบัน ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่นได้ทวีความรุนแรงเพิ่มขึ้น ส่งผลกระทบด้านลบต่อประเทศชาติทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ผลร้ายอย่างชัดเจนก็คือการดูดเงินที่สามารถนำไปสร้างสาธารณะประโยชน์แก่สังคมให้ไปสู่กลุ่มคนเพียงกลุ่มเดียว ซึ่งในทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์เป็นการส่งผลกระทบภายนอกในทางลบแก่สังคม (Negative external benefit) เมื่อมีเงินรั่วไหลออกไปในการดำเนินงานของโครงการต่างๆ นั่นคือการเพิ่มขึ้นของต้นทุนการดำเนินงาน ประชาชนผู้ซื้อสินค้าและใช้บริการก็จะต้องจ่ายค่าบริการต่างๆในราคาแพงขึ้น เป็นการลดทอนอัตราความเจริญเติบโตของระบบเศรษฐกิจได้ ส่งผลกระทบไปถึงระบบการปกครองบ้านเมือง นอกจากนี้ยังเป็นการปลูกฝังค่านิยม และวัฒนธรรมที่เห็นประโยชน์ส่วนตน และพวกพ้องของตนเป็นตัวอย่างที่ผิดๆแก่เยาวชนและคนทั่วไปในสังคมอีกด้วย

 

การทุจริตคอร์รัปชั่นโดยทั่วไปนั้น มีสาเหตุและกระบวนการอยู่ด้วยกัน 3 ประการ เริ่มจากการขัดกันระหว่างผลประโยชน์ส่วนตนกับผลประโยชน์ส่วนรวม (Conflict of Interest) กระบวนการนี้เกิดขึ้นเมื่อบุคคลหนึ่งเข้ามามีตำแหน่ง หน้าที่ และอำนาจที่สามารถบิดเบือนเป้าหมายที่แท้จริงแต่เดิมของกิจการหรือโครงการต่างๆเหล่านี้เพื่อผลประโยชน์แก่ตนเองและพวกพ้องได้ หลังจากการขัดกันของผลประโยชน์นี้เกิดขึ้น บุคคลนั้นก็จะทำการแสวงหาค่าเช่า (Rent seeking) นั่นคือการแสวงหาผลประโยชน์จากการสร้างความเหนือกว่าแก่ผู้ใดผู้หนึ่งในตลาดการแข่งขัน ซึ่งมักเป็นการสร้างการผูกขาด หรือกึ่งผูกขาด ตามมาด้วยกระบวนการสุดท้ายคือการกระจายผลประโยชน์ (Diversification) ซึ่งกระบวนการนี้นับเป็นกระบวนการที่มีความสำคัญอย่างมาก เพราะถึงแม้จะเกิดกระบวนการทั้งสองกระบวนการแรก แต่สามารถกระจายผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นให้แก่ประชนชนทุกคนในระบบเศรษฐกิจนั้น การกระทำดังกล่าวก็ไม่ถือเป็นการทุจริตคอร์รัปชั่นแต่อย่างใด

 

ที่กล่าวมานั้นเป็นการทุจริตคอร์รัปชั่นในรูปทั่วไป อย่างไรก็ตามในปัจจุบันที่มาตรการการป้องกันและปราบปรามการทุจริตมีการปรับปรุงมากขึ้น รูปแบบของการทุจริตคอร์รัปชั่นจึงมีการพัฒนาปรับตัวไปเพื่อหลีกเลี่ยงการถูกปรามปรามนั้นด้วย เหมือนดั่งเชื้อโรคที่มีการพัฒนาตัวเองเพื่อต้านทานกับยาปฏิชีวนะอยู่เสมอ ด้วยเหตุนี้ในปัจจุบันเราจึงได้ยินคำว่า “การคอร์รัปชั่นเชิงนโยบาย” อย่างหนาหู ซึ่งการคอร์รัปชั่นรูปแบบนี้มีการพัฒนาสลับซับซ้อนขึ้นมาก จนแม้ศาลรัฐธรรมนูญก็ยังไม่สามารถชี้ชัดหรือเอาผิดกับกรณีต่างๆที่เข้าข่ายการคอร์รัปชั่นประเภทนี้ได้ ดังกรณีที่ผู้วิจัยจะได้นำมาเสนอในบทความนี้ คือเรื่องการจัดเก็บภาษีในกิจการโทรคมนาคม เมื่อปีพ.ศ.2546

 

การจัดเก็บภาษีสรรพสามิตในกิจการโทรคมนาคมนี้ หากมองเพียงผิวเผินก็จะดูเป็นการสร้างผลประโยชน์ให้แก่สังคมโดยรวม เนื่องจากมีวัตถุประสงค์เพื่อลดการผูกขาดกิจการการให้บริการโทรคมนาคม 2 ประเภทคือ โทรศัพท์เคลื่อนที่และโทรศัพท์พื้นฐาน เป็นแนวทางในการแปรสัญญาสัมปทาน หรือยกเลิกสัญญาสัมปทานการให้บริการโทรคมนาคมของบริษัท ทีโอที จำกัด (ทศท.) และ บริษัท กสท.โทรคมนาคม จำกัด (กสท.) เพื่อให้เกิดการแข่งขันเสรีอย่างเป็นธรรมในตลาด2 แนวคิดนี้ถูกเสนอขึ้นมาโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังในรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เมื่อการศึกษาการยกเลิกสัมปทานที่มีมา 2 แนวทางไม่ประสบความสำเร็จ เนื่องจากแนวทางหนึ่งเอกชนต้องจ่ายค่าชดเชยสำหรับการยกเลิกสัญญาเป็นมูลค่าสูงมาก3 ในขณะที่อีกแนวทางหนึ่งก็คิดค่าชดเชยต่ำจนเกินไปจนได้รับการคัดค้านว่า จะทำให้รัฐเสียประโยชน์4

 

ตามที่ได้กล่าวมาว่าหากมองเพียงผิวเผินนโยบายการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตกิจการโทรคมนาคมนั้นน่าจะให้ผลประโยชน์ต่อทั้งผู้ให้บริการและผู้บริโภคมากกว่า เมื่อตลาดกิจการโทรคมนาคมมีการแข่งขันกันอย่างเสรี แต่การออกนโยบายนี้ของรัฐบาลมีขั้นตอนและกระบวนการที่ส่อให้เห็นถึงการแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตน และพวกพ้อง และเป็นการสร้างผลกระทบด้านลบต่อทรัพย์สินสาธารณะ ซึ่งจะเห็นได้จากข้อสังเกตดังต่อไปนี้

 

ข้อสังเกตแรก เมื่อแรกเริ่มการกำหนดนโยบาย คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 21 มกราคม 2546 อนุมัติพระราชกำหนดภาษีสรรพสามิตกิจการโทรคมนาคม กำหนดอัตราภาษีสรรพสามิตสูงถึงร้อยละ 50 ของรายได้จากการให้บริการ ซึ่งต่อมาเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2546 ได้ปรับลดอัตราการจัดเก็บภาษีเหลือร้อยละ 2 สำหรับการให้บริการโทรศัพท์พื้นฐาน และร้อยละ 10 สำหรับการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ โดยให้เหตุผลว่า เพื่อเป็นแนวทางการเปิดเสรีในกิจการโทรคมนาคมทั้งๆที่ ประเทศไทยนั้นมีความผูกพันตามข้อตกลงการเปิดเสรีบริการโทรคมนาคมภายในสิ้นปี 2549 ตามกรอบข้อตกลงที่มีกับองค์การการค้าโลก (World Trade Organization) เฉพาะกิจการ โทรเลข เทเล็กซ์ เท่านั้น แนวทางที่รัฐบาลต้องการเปิดเสรีกิจการโทรคมนาคมนี้จึงเป็นการเกินกว่ากรอบความผูกพันที่มีตามข้อตกลงระหว่างประเทศ นอกจากนี้ในช่วงระหว่างที่มีการพิจารณา ได้มีการคัดค้านจากหลายส่วนงานที่เกี่ยวข้องในอุตสาหกรรม เนื่องจากเห็นว่าการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตนั้นไม่ควรจัดเก็บจากบริการโทรศัพท์เนื่องจากไม่ได้เข้าข่ายสินค้าฟุ่มเฟือยที่จะต้องเก็บภาษี นอกจากนี้ยังเป็นการเพิ่มต้นทุนของผู้ประกอบการรายใหม่ที่จะเข้ามาให้บริการแข่งขัน ซึ่งเป็นการขัดกับแนวทางการสร้างการแข่งขันอย่างเสรีในกิจการนี้อีกด้วย

 

ข้อสังเกตที่สอง เมื่อต่อมาเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2546 คณะรัฐมนตรีมีมติกำหนดแนวทางการหักค่าภาษีสรรพสามิตออกจากส่วนแบ่งรายได้ที่ต้องส่งให้แก่รัฐวิสาหกิจที่ได้รับสัมปทานกิจการโทรคมนาคม นั่นคือกำหนดให้เอกชนที่จ่ายส่วนแบ่งรายได้สามารถนำเงินที่จ่ายภาษีไปหักลดจากส่วนแบ่งรายได้ที่จะส่งให้รัฐวิสาหกิจได้ เช่น บริษัทเอไอเอส เดิมจ่ายส่วนแบ่งรายได้ร้อยละ 25 ให้กับ ทศท.ในกิจการโทรศัพท์เคลื่อนที่ ก็ให้แบ่งเป็นจ่ายส่วนแบ่งให้กับ ทศท.ร้อยละ 15 และจ่ายภาษีสรรพสามิตร้อยละ 10 ซึ่งทำให้บริษัทผู้ได้รับสัมปทานในกิจการโทรคมนาคม ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจที่กระทรวงการคลังเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ ต้องสูญเสียรายได้จากส่วนแบ่งรายได้นี้ไปจนถึงเดือนสิงหาคม 2549 เป็นจำนวนเงินกว่า 47,262 ล้านบาท ทำให้ทั้ง ทศท.และ กสท.เกือบถึงภาวะล้มละลายทีเดียว และหากยกเลิกการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตโทรคมนาคมนี้ไปก็จะไม่ส่งผลกระทบต่อรายได้จัดเก็บของรัฐบาลมากนักเพราะทั้งสองบริษัทที่ได้รับสัมปทานกิจการโทรคมนาคมไปจะต้องจ่ายเงินปันผลคืนแก่กระทรวงการคลังในฐานะที่เป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่อยู่แล้วในปริมาณที่ใกล้เคียงกัน ส่วนในแง่ของบริษัทผู้ได้สัมปทานก็จะได้มีเม็ดเงินมาใช้จ่ายในการบริหารก่อนจะส่งคืนสู่รัฐ

 

ข้อสังเกตที่สาม เมื่อคณะรัฐมนตรีมีการตีความพระราชกำหนดภาษีสรรพสามิตกิจการโทรคมนาคมกำหนดให้รัฐวิสาหกิจต้องเสียภาษีดังกล่าวตามอัตราที่กฎหมายกำหนดไว้อีกด้วย เท่ากับต้องเสียภาษีจากรายรับในกิจการของตนเอง และเสียภาษีแทนเอกชนไปพร้อมกัน ในกรณีของ ทศท.ต้องจ่ายภาษีเพิ่มเติมอีกกว่า 735 ล้านบาท ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมต่อรัฐวิสาหกิจอย่างชัดเจน โดยกรมสรรพสามิตได้ให้ข้อแก้ต่างว่า ทศท.เป็นผู้ประกอบกิจการที่ได้รับอนุญาตหรือสัมปทานจากรัฐจึงมีหน้าทีเสียภาษีทั้งหมดซึ่งขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญที่กำหนดไว้ว่าผู้ประกอบการ ไม่ว่าจะเป็น หน่วยงานภาครัฐหรือ ภาคเอกชน มีหน้าที่จะต้องชำระภาษีสรรพสามิตกิจการโทรคมนาคมโดยถ้วนทั่ว และเสมอหน้ากัน (Equality before The Law)

 

ข้อสังเกตสุดท้าย เมื่อบริษัทเอกชนที่เป็นคู่สัญญากับ กสท.ได้ฉวยโอกาสนำภาษีสรรพสามิตมาหักออกจากเงินค่าเชื่อมโยงโครงข่าย (Access Charge) ทั้งที่สัญญาการเชื่องโยงโครงข่ายไม่ได้มีลักษณะเป็นสัญญาสัมปทานตามขอบเขตที่คณะรัฐมนตรีกำหนดไว้แต่ประการใด ซึ่งความสูญเสียของ กสท.นี้นับเป็นเงินถึงกว่า 6,150 ล้านบาททีเดียว

 

ทั้งหมดที่ได้กล่าวมานี้ มีข้อต้องคำนึงด้วยว่า ผู้ที่สูญเสียผลประโยชน์เป็นอันมากในกรณีนี้คือ ทศท.และ กสท.ซึ่งทั้งสองบริษัทนี้มีกระทรวงการคลังเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ นั่นก็คือประชาชนเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ เมื่อบริษัททั้งสองสูญเสียผลประโยชน์ให้กับบริษัทเอกชน ก็เท่ากับประชาชนเป็นผู้สูญเสียผลประโยชน์เหล่านั้นให้กับบริษัทเอกชนเพียงไม่กี่บริษัท นอกจากนี้ในขณะที่มีมติของคณะรัฐมนตรีนี้ออกมา ผู้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคือ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ผู้ซึ่งเป็นที่ทราบกันดีว่าเคยเป็นผู้บริหาร และถือหุ้นในบริษัทเอไอเอส ผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่รายใหญ่ที่ได้รับผลประโยชน์จากพระราชกำหนดนี้ไปอย่างน้อย 29,121 ล้านบาท ดังนั้นเมื่อนำมาเปรียบเทียบกับเกณฑ์การเข้าข่ายทุจริตคอร์รัปชั่นที่กล่าวไว้ในด้านบนแล้วพบว่า เกณฑ์การขัดกันระหว่างผลประโยชน์ส่วนตนกับผลประโยชน์ส่วนรวม เนื่องจากการที่ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร เป็นอดีตผู้บริหารและถือหุ้นของบริษัทเอไอเอส ซึ่งได้รับผลประโยชน์ไปอย่างมากจากพระราชกำหนดนี้ และเป้าหมายที่แท้จริงของพระราชกำหนดที่ต้องการให้เกิดการแข่งขันอย่างเสรีในกิจการโทรคมนาคม ถูกบิดเบือนให้มีการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตซึ่งนับเป็นต้นทุนสำหรับบริษัทขนาดเล็กที่จะเข้ามาแข่งขันในตลาด จึงถือว่าเข้าข่ายเป็นการขัดกันระหว่างผลประโยชน์ส่วนตนกับผลประโยชน์ส่วนรวม เกณฑ์การแสวงหาค่าเช่าพบว่าการที่สร้างผลประโยชน์ให้แก่บริษัทเอกชน เหนือประโยชน์ของรัฐวิสาหกิจที่ได้รับสัญญาสัมปทานกิจการโทรคมนาคม และพระราชกำหนดนี้ยังเป็นการกีดกันการเข้ามาแข่งขันใหม่ของบริษัทอื่นๆอีกด้วย จึงเป็นการสร้างผลตอบแทนแก่บริษัทเอกชนกลุ่มนี้เหนือกว่าที่มีการแข่งขันอย่างเสรี เป็นการเข้าข่ายการแสวงหาค่าเช่า เกณฑ์สุดท้ายคือการกระจายผลประโยชน์ เป็นประเด็นที่มีความน่าสนใจมากตรงที่ผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นไม่ตกอยู่กับใครคนหนึ่งคนเดียว หรือบริษัทแห่งเดียว แต่ตกกลับบริษัทเอกชนที่ให้บริการโทรคมนาคมหลายบริษัท ได้แก่ เอไอเอส ดีแทค ทรู ทีทีแอนด์ที และดีพีซี ซึ่งบริษัทเหล่านี้ไม่ได้มีเจ้าของเดียวกัน และเป็นคู่แข่งทางธุรกิจกันด้วย ดังนั้นผู้ที่สร้างการขัดกันระหว่างผลประโยชน์ส่วนตนกับผลประโยชน์ส่วนรวม และแสวงหาค่าเช่าจึงตอบได้ว่าเขาได้สร้างผลประโยชน์ให้แก่ทุกบริษัทในกิจการโทรคมนาคมอย่างเท่าเทียมกัน ไม่ได้ให้แก่พวกพ้องของตนอย่างเดียว ประเด็นนี้จึงทำให้กรณีศึกษานี้แตกต่างไปจากการทุจริตคอร์รัปชั่นในรูปแบบทั่วๆไป ซึ่งอาจกล่าวได้ว่ากรณีศึกษานี้เข้าข่าย “การคอร์รัปชั่นเชิงนโยบาย” ทั้งนี้ผู้วิจัยเชื่อว่ายังมีเกณฑ์อื่นอีกทีสำคัญในการกำหนดกรอบลักษณะ และความหมายของการคอร์รัปชั่นเชิงนโยบาย แต่ทั้งนี้ยังอยู่ระหว่างการค้นคว้าวิจัยของผู้วิจัย5

 

จากเหตุผลทั้งหลายที่ได้กล่าวมาจึงทำให้มีผู้ยื่นคำร้องต่อผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาขอให้พิจารณาส่งความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญให้พิจารณาว่าพระราชกำหนดดังกล่าวขัดต่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยหรือไม่ โดยมีประเด็นส่งพิจารณาด้วยกัน 3 ประเด็น

 

ประเด็นแรกคือการขัดกับรัฐธรรมนูญ มาตรา40 วรรคหนึ่ง เพราะ รัฐใช้กลไกทางภาษีสรรพสามิตกิจการโทรคมนาคม เพื่อจำกัดสิทธิเสรีภาพในการใช้สอยทรัพยากรการสื่อสารของประชาชน

 

ประเด็นที่สองพิจารณาว่าการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตในกิจการโทรคมนาคมโดยกระทรวงการคลังเป็นการแทรกแซงอำนาจของคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคม (กทช.) ที่ได้รับอำนาจให้ควบคุมกิจการโทรคมนาคมทั้งหมดโดยรัฐธรรมนูญ

 

ประเด็นสุดท้ายกล่าวถึงการที่การจัดเก็บภาษีสรรพสามิตนี้เป็นการสร้างต้นทุนต่อหน่วยการให้บริการของผู้ประกอบการรายใหม่ที่สูงกว่าผู้ประกอบการรายเก่าซึ่งได้สิทธิพิเศษจากสัญญาร่วมการงาน มีฐานลูกค้าและพัฒนาเครื่องหมายการค้าแล้ว จึงเป็นการขัดต่อหลักเสรีภาพในการประกอบกิจการหรือประกอบอาชีพและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม ขัดกับรัฐธรรมนูญมาตรา50

 

ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยแล้วเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2548 เห็นว่า

 

ประเด็นที่หนึ่ง การจัดเก็บภาษีสรรพสามิตเป็นเรื่องการดำเนินการทางนโยบายของฝ่ายบริหารเพื่อจัดหารายได้เข้ารัฐ มิได้เป็นการริดรอนสิทธิและเสรีภาพการใช้ประโยชน์สาธารณะจากทรัพยากรสื่อสารของชาติแต่อย่างใด

 

ประเด็นที่สอง การตราพระราชกำหนดเก็บภาษีสรรพสามิตนั้น มิใช่การกำหนดเงื่อนไขที่ใช้ในการกำหนดโครงสร้างอัตราค่าธรรมเนียมและค่าบริการ ซึ่งเป็นอำนาจของ กทช.จึงมิใช่การใช้อำนาจซ้ำซ้อนหรือแทรกแซงการใช้อำนาจของ กทช.

 

ประเด็นที่สาม การจัดเก็บภาษีสรรพสามิตดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์ในการรักษาความมั่นคงของเศรษฐกิจของประเทศ รวมทั้งมีมาตรการรองรับในการขจัดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขันและการคุ้มครองของผู้บริโภค

 

ตุลาการเสียงข้างมาก 11 คนจึงวินิจฉัยว่าไม่ขัดหรือแย้งกับรัฐธรรมนูญ

 

ตุลาการเสียงข้างน้อย 3 คน วินิจฉัยว่าขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ เนื่องจากเป็นการแทรกแซงการใช้อำนาจหน้าที่ขององค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ อีกทั้งเป็นการกีดกันเสรีภาพในการประกอบกิจการและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม ตลอดจนกระทบกระเทือนถึงสัมปทานซึ่งมีผลสมบูรณ์อยู่แล้วขณะที่ประกาศใช้

 

ตุลาการอีก 1 คน วินิจฉัยให้ยกคำร้อง

 

ล่าสุดศาลฎีกา แผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองมีคำสั่งรับฟ้องกรณีที่อัยการสูงสุดยื่นฟ้อง พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ในข้อกล่าวหามีการกระทำที่อาจเข้าข่ายความผิดกรณีใช้อำนาจหน้าที่ในการแปลงค่าสัมปทานเป็นภาษีสรรพสามิต โดยศาลฯนัดเปิดคดีครั้งแรกในวันที่ 15 ตุลาคม 2551 อย่างไรก็ตาม จนถึงปัจจุบัน พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ก็ยังไม่ได้เข้ามาตามหมายเรียกของศาล และคดีก็ยังไม่ได้รับการพิจารณาหรือไต่สวนแต่อย่างใด

 

นี่จึงเป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นชัดเจนว่าความครอบคลุมของกฎหมายไทยยังไม่กว้างพอที่จะเอาผิดกับการทุจริตคอร์รัปชั่นเชิงนโยบายที่สลับซับซ้อนเช่นนี้ได้ ทั้งนี้เนื่องจากความไม่ชัดเจนในประเด็นการกระจายตัวของผลประโยชน์ที่แม้จะเอื้อผลประโยชน์แก่พวกพ้องตนเองจริง แต่ก็เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นที่เกี่ยวข้องกับกิจการนั้นด้วย และการที่จุดประสงค์ของนโยบายเป็นไปเพื่อผลประโยชน์ของสังคมโดยรวม แต่แท้จริงแอบแฝงผลประโยชน์ต่อตนเองและพวกพ้องไว้โดยไม่เปิดเผย จึงสำคัญมากที่จะต้องมีการศึกษา วิจัยลักษณะและความหมายของการคอร์รัปชั่นเชิงนโยบายอย่างลึกซึ้ง เพื่อนำไปพัฒนามาตรฐานการป้องกันและปรามปรามการคอร์รัปชั่นเชิงนโยบาย ทำให้นโยบายอื่นๆในอนาคตเป็นไปเพื่อผลประโยชน์ของสังคมโดยรวมอย่างแท้จริง ไม่มีการเอื้อผลประโยชน์แก่ผู้ใดผู้หนึ่งอย่างแอบแฝงอีกต่อไป

โฆษณา

Read Full Post »

triamboy

 

จากความพยายามส่งเสริมการมีส่วนร่วมทางการเมืองโดยตรงของภาคประชาชนมากขึ้น  โดยการรับรองจากรัฐธรรมนูญปีพุทธศักราช  2550  และ  2540  อันเป็นมิติใหม่ทางการเมืองของประเทศไทยที่เปิดโอกาส  พื้นที่ให้ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมทำหน้าที่ทางการเมืองโดยตรง  “ไม่ต้องผ่านตัวแทน  หรือตัวกลางทางการเมือง”  หากพิจารณาในแง่ของเงื่อนไขพอเพียงต่อการแสดงพฤติกรรมแล้ว  นั่นหมายความว่า  มีความพอเพียงมากขึ้นในการเข้าถึงการบริโภคสินค้าทางการเมือง  แต่ความพอเพียงนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะเข้ามาบริโภคสินค้าทางการเมืองอย่างมีเหตุมีผล  แต่ในทางกลับกันหมายถึงโอกาสที่รัฐจัดสรรให้ประชาชนสามารถเข้ามาบริโภคสินค้าทางการเมืองโดยตรงอย่างเท่าเทียม  และทุกคน  โดยไม่ได้อยู่บนเงื่อนไขที่ว่าผู้บริโภคจะมีเหตุมีผลในการบริโภคหรือไม่  อันจะนำไปสู่พฤติกรรมที่ตอบสนองเจตนารมย์ของการเปิดโอกาส  ดังนั้นการแสดงพฤติกรรมการบริโภคจึงขึ้นอยู่กับความหลากหลายของสินค้าทางการเมืองในปริมาณมาก  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศไทยที่มีแนวคิดพื้นฐานของสังคม  เศรษฐกิจ  และการเมืองของหน่วยสิ่งมีชิวิต

 

ก่อนอื่นนั้นขอทำความเข้าใจแนวคิดพื้นฐานของผู้บริโภคทางการเมืองไทย  หรือประชาชนชาวไทยก่อน  ด้วยประเทศไทยเป็นประเทศหนึ่งที่มีแนวคิดพื้นฐานของสังคม  เศรษฐกิจ  และการเมืองแบบหน่วยสิ่งมีชีวิต  ไม่ใช่หน่วยเครื่องจักร  มีการพัฒนาจนมีประสิทธิภาพของเครือข่าย  ของกลุ่มคน  พวกพ้อง  หรือระดับมหภาค   แต่มีพัฒนาการการสร้างเสริมประสิทธิภาพปัจเจกบุคคลในระดับต่ำ  ทำให้มีพฤติกรรมที่มีลักษณะของการสำนึกร่วม  สำนึกส่วนรวม  ภาพรวมทั้งทางสังคม  เศรษฐกิจ  และการเมือง  อาทิ  การอ้างความชอบธรรมของประเทศชาติ  ประชาชน  ผลประโยชน์ของประเทศชาติ  ของประชาชน  ของญาติ  ของพวกพ้อง  หรือแม้แต่กระทั่งเป็นต้น  หรือกล่าวได้ว่าเป็นความเห็นแก่ตัวของกลุ่มคน  ไม่คำถึงนึงปัจเจกชน  อาทิ  

การบริจาคทอง  เงินตราต่างประเทศตั้งแต่ช่วงวิกฤตเศรษฐกิจ  2541  เพื่อชำระหนี้กองทุนการเงินระหว่างประเทศการรณรงค์  

การบริโภคของไทยในหลายยุค  การทำกิจกรรมสังคมต่างๆ  เพื่อประเทศชาติ  

การให้ความสำคัญของเงินเฟ้อ  จนละเลยบัญชีทางการเงินที่แสดงเสถียรภาพทางการเงินในระดับจุลภาค 

เป็นต้น  

แต่สิ่งเหล่านี้บางส่วนได้กลายเป็นเพียงในอดีตไปแล้ว  ท่ามกลางวิวัฒนาการของโลกเพื่อประสิทธิภาพที่ดีกว่าของการเคลื่อนย้ายทุน  (สมอง  คน  เครื่องจักร  ที่ดิน(มีการสร้างเกาะมากมาย)  เงิน  ข้อมูล)  ในด้านการผลิต  สินค้าและบริการ  ในด้านการตลาด  ทำให้เกิดการปะทะ  แลกเปลี่ยนของแนวคิดทั้งหน่วยสิ่งมีีวิต  และหน่วยเครื่องจักร  ทำให้ประชาชนในประเทศมีความหลากหลายมากขึ้นโดยสามารถแบ่งออกเป็น  3  ส่วนใหญ่  คือ  1.คนที่มีรูปแบบของแนวคิดหน่วยสิ่งมีชีวิตสุดโต่ง  หรือเห็นแก่กลุ่ม  2.คนที่มีทั้งรูปแบบผสมระหว่างแนวคิดหน่วยสิ่งมีชีวิต  มีทั้งเห็นแก่ตัว  และเห็นแก่กลุ่ม  3.คนที่ีมีรูปแบบของแนวคิดหน่วยเครื่องจักรสุดโต่ง  หรือเห็นแก่ตัว  การเปลี่ยนแปลงนี้ได้สร้างความหลากหลายของผู้บริโภคทางการเมืองการขึ้น  และมีแนวโน้มรูปแบบไปในทิศทางหน่วยเครื่องจักร   แต่ถ้าหากพิจารณาจุดที่เป็นตัวแทนของผู้บริโภคทั้งหมด  ข้าพเจ้าเชื่อว่าผู้บริโภคทางการเมืองไทยยังอยู่  ณ  จุดที่ค่อนข้างไปทางหน่วยของสิ่งมีชีวิตที่กำลังขยับไปอยู่จุดกึ่งกลางระหว่างหน่วยสิ่งมีชีวิต  และหน่วยเครื่องจักร  หรือกล่าวได้ว่ายังคงมีแนวคิดพื้นฐานของหน่วยสิ่งมีชีวิตอยู่มากถึงแม้ว่ามีการเปิดรับแนวคิดหน่วยเครื่องจักรเข้ามาบ้างแล้วก็ตาม

 

ดังนั้น  ผู้บริโภคทางการเมืองไทยมีแนวคิดพื้นฐานค่อนมาทางหน่วยสิ่งมีชีวิต  อันมีความพึงพอใจของกลุ่มเป็นเป้าหมายของการดำเนินกิจกรรมเหนือความพึงพอใจของตน  (พยายามหาผลลัพธ์ที่เป็นที่พอใจของกลุ่ม  โดยไม่ได้ให้ความสำคัญของกระบวนการซึ่งหมายถึงความสำคัญของทุกคน)  และดูเหมือนว่าความพึงพอใจปัจเจกบุคคลเกือบไม่มีความสำคัญ  รวมถึงไม่มีการแสดง  (reveal)  ความพึงพอใจ  (จุดยืน)  ที่ชัดเจน  (นั่นหมายความว่าไม่มีความแนบแน่น  พร้อมที่จะลู่เข้าหาสิ่งที่มีกระตุ้น  หรือกระทบ  – ชักจูง  โฆษณา)   ต่างจากแนวคิดหน่วยเครื่องจักรอันมีตัวแทน  (ค่าเฉลี่ย  การถดถอย)  ที่มาจากผลรวมของความพีงพอใจของปัจเจกบุคคลเป็นเป้าหมายของการดำเนินกิจกรรม  และมาจากการแสดงความพึงพอใจของปัจเจกบุคคลที่ชัดเจนที่ได้รับการยอมรับ  (พยายามหากระบวนการในการหาตัวแทนผลรวมทั้งหมด  ให้ความสำคัญทุกคน  มีส่วนสร้างนวัตกรรม -เหมือนการ rotate  จากจุดเดิม,  เทคโนโลยี – เหมือนการ  shift จากจุดเดิม – จำนวนมาก)  ด้วยความพึงพอใจในการบริโภคทางการเมืองของไทยเป็นอย่างที่กล่าวมาข้างต้น  จะส่งผลต่อความต้องการสินค้าทางการเมืองที่มีความแตกต่างจากรูปแบบทางตะวันตก

 

มากกว่านั้นการลดต้นทุนการเข้าถึงการบริโภคทางการเมืองของประเทศไทย  จากการเปิดให้ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมโดยตรงทางการเมือง  เห็นได้จากรัฐธรรมนูญทั้งปีพ.ศ.  2540  และ  2550  ที่รับรองให้โอกาสการมีส่วนร่วมทางการเมืองโดยตรงของประชาชน  ใน  3  หน้าที่ของการเมือง  ดังนี้

1.  มีสิทธิเข้าชื่อร้องขอกฎหมาย  (บางอย่าง)  นั่นคือเปิดโอกาสสู่่การนำเสนอกฎหมาย  แต่ไม่ได้ตรากฎหมาย  ลดต้นทุนการเข้าถึงจาก  50,000  รายชื่อ  เหลือ  20,000  รายชื่อตามรัฐธรรมนูญปีพ.ศ.  2500

2.  มีสิทธิเข้าชื่อร้องขอถอดถอนบุคคลออกจากตำแหน่ง  ด้วยเหตุทุจริต  ลดต้นทุนการเข้าถึงจาก  50,000  รายชื่อ  เหลือ  20,000  รายชื่อตามรัฐธรรมนูญปีพ.ศ.  2500

3.  มีสิทธิออกเสียงประชามติ  ด้วยเหตุคณะรัฐมนตรีเสนอให้มีการออกเสียงประชามติ  และมีกฎหมายบัญญัติให้เรื่องใดต้องมีการออกเสียงประชามติ  ลดต้นทุนการเข้าถึงการเมืองโดยตรง  จากเดิมที่เป็นไปเพื่อให้คำปรึกษาครม.เท่านั้น  เป็นการนำไปสู่ข้อยุติ  หรือให้คำปรึกษาแก่คณะรัฐมนตรีตามรัฐธรรมนูญปีพ.ศ.  2500

นอกเหนือจากการลดต้นทุนการเข้าถึงการมีส่วนร่วมทางการเมืองโดยรัฐธรรนูญแล้ว  ยังมีการกระทำหลายอย่างที่ลดต้นทุนการเข้าถึงการมีส่วนร่วมทางการเมือง  ไม่ว่าจะส่งเสริมหรือสนับสนุนทางใดทางหนึ่ง  อาทิ

สหภาพแรงงาน  องค์กร  หน่วยงานของแรงงานอาชีพต่างๆ  เช่น  สหภาพแรงงานรถไฟ  สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจ  คุรุสภา  เป็นต้น

สภานายจ้างต่างๆ  เช่น  หอการค้า  สภาอุตสาหกรรม  กลุ่มผู้ประกอบการอาชีพต่างๆ  เป็นต้น

หน่วยการปกครองท้องถิ่นต่างๆ  เช่น  ผู้ใหญ่บ้าน  กำนัน  อบต.  อบจ.  เทศบาล  เป็นต้น

องค์กรถ่วงดุลต่างๆ  เช่น  ปปช.  ปปง.  กกต.  สตง.  ผู้ตรวจการแผ่นดิน   ศาลปกครอง  ศาลรัฐธรรมนูญ  เป็นต้น

รวมถึงสิทธิ  เสรีภาพทางการเมืองทางอ้อมต่างๆ  อาทิ

เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น การพูด การเขียนการพิมพ์ การโฆษณา และการสื่อความหมายโดยวิธีอื่น

สิทธิในข้อมูลข่าวสารและการร้องเรียน

เสรีภาพในการชุมนุมและการสมาคม

สิทธิพิทักษ์รัฐธรรมนูญ

เป็นต้น

 

จากความพยายามลดต้นทุนการเข้าถึงการมีส่วนร่วมทางการเมืองโดยตรงของประชาชนตลอด  20  ปีที่ผ่านมา  ได้สร้างแรงจูงใจต่อการแสดงออกพฤติกรรมของประชาชนในการมีส่วนรวมทางการเมืองโดยตรงมากขึ้น  (แสดงออกได้หลายทางอาจไม่จำเป็นต้องสนองเจตนารมย์)  และมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น  เห็นได้จากเหตุการณ์  ปรากฎการณ์เชิงประจักษ์ในหลายครั้ง  ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาของการเมืองไทย

 

จากการลดต้นทุนการเข้าถึงการมีส่วนร่วมทางการเมืองทั้งโดยตรง  และโดยอ้อมลงมากแล้วจากในอดีต  แต่ทำไมถึงยังมีการออกมาเรียกร้องตามถนนหนทางมากมาย  จากกลุ่มคนท่ีมีความหลากหลาย  ความพยายามเหล่านี้ไม่เพียงพอต่อความต้องการของผู้บริโภคการเมืองไทยเหรอ

คำตอบคือความพยายามในการลดต้นทุนการเข้าถึงนั้นเพียงพอต่อความต้องการแล้ว  ณ  ปัจจุบัน  ในทางกลับกันความพยายามในการสร้างการสะสมการบริโภคทางการเมืองในปัจจุบันยังไม่เพียงพอ  ซึ่งเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่งในการสร้างการสะสมการบริโภคทางการเมืองถ้าต้องการให้ประชาชนมีส่วนร่วมทางการเมืองตามเจตนารมย์   ไม่มีการบิดเบือนพฤติกรรม  นั่นคือแสดงออกทางพฤติกรรมที่ไม่สอดคล้องตามเจตนารมย์เป็นสิ่งไม่พึงประสงค์   จึงทำให้เกิดการออกมาแสดงสิทธิ์การมีส่วนร่วมทางการเมืองตามท้องถนน  สถานที่ราชการ  และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  เนื่องมาจากสาเหตุหลัก  2  ประการดังนี้

 

1.  ภาวะขาดแคลนสินค้าทางการเมือง  เป็นเหตุ  หรือปัจจัยเชิงปริมาณ  คือ  มีชนิดสินค้าทางการเมืองในปริมาณต่ำ  และเป็นการบริโภคทางอ้อมทั้งสิ้น  เช่น  สส. (บริโภคทางอ้อม)  สว. (บริโภคทางอ้อม)  การยุบพรรคการเมือง  (บริโภคทางอ้อมผ่าน  กกต.)  เป็นต้น  มากกว่านั้นได้มีผู้เขียนร่วมของเรา – bankngam – ได้นำเสนอสินค้าตัวใหม่เพ่ือเป็นทางเลือกแก่ผู้บริโภคทางการเมือง  คือ  กฎหมายให้ประชาชนฟ้องเพื่อเรียกค่าเสียหายในกรณีที่พรรคการเมื่อไม่สามารถทำตามสัญญาที่ได้ให้ไว้กับประชาชนได้เช่น หากสัญญาว่าจะทำ 30 บาทรักษาทุกโรค ทว่าถึงเวลาจริงทำไม่ได้ พรรคต้องจ่ายเงินคินให้กับสังคมในมูลค่าเท่ากับราคาตลาดของนโยบาย เป็นต้น  (อ้างอิงจาก  การแก้ไขปัญหาการซื้อสิทธิ์ขายเสียงในตลาดการเมือง: การยุบพรรค ยาแรงที่ไม่เพียงพอ  โดย  bankngam)  ส่วนสิทธิ์ในการร้องขอกฎหมาย  การถอดถอน  นั้นไม่ได้เป็นสินค้า  เป็นเพียงโอกาสที่เพิ่มขึ้น  หรือลดต้นทุนการเข้าถึง  ไม่ได้หมายความว่ากฎหมายนั้น  การถอดถอนน้ันได้รับการตอบสนอง  หรือได้รับการบริโภคนั้นเอง

 

2.  ภาวะความไม่ต้องการบริโภคสินค้าทางการเมืองที่มีอยู่  เป็นเหตุ  หรือปัจจัยเชิงคุณภาพ  คือสินค้าทางการเมืองที่มีอยู่ไม่ได้เป็นที่ต้องการของผู้บริโภคทางการเมือง  ด้วยสาเหตุที่ไม่สามารถตอบสนองความพึงพอใจของผู้บริโภคการเมืองไทย  สินค้าทางการเมืองหลายตัวเราได้ยึดเอารูปแบบของระบอบการเมืองประเทศตะวันตกมาใช้  โดยไม่ได้เปลี่ยนแปลงอะไรมากนัก  พูดง่ายๆได้ว่ารับเอาของเขามาขายต่อ  (เป็นคนกลาง  (traders)  อย่างที่คนไทยถนัด)  ซึ่งไม่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภค  จากที่กล่าวมาข้างต้น  ในการอธิบายความพึงพอใจของผู้บริโภคการเมืองไทยที่มีความต้องการสินค้าทางการเมืองที่มีความแตกต่างจากรูปแบบทางตะวันตก  จึงเป็นไปได้มากที่จะถูกปฏิเสธ  และไม่ได้รับการยอมรับจากผู้บริโภค

 

จากเหตุที่กล่าวมาทั้งสองเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ผู้บริโภคการเมืองไทยแสดงพฤติกรรมออกมาเรียกร้อง  บริโภคสินค้าทางการเมืองตามท้องถนน  สถานที่สำคัญจากการการสร้างแรงจูงใจทางลบจากภาวะขาดแคลลนสินค้าทางการเมือง  และสินค้าที่ไม่ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค  และสร้างแรงจูงใจทางบวกโดยลดต้นทุนการเข้าถึงการบริโภคการเมืองไทย   จึงไม่แปลกใจเลยที่แกนนำทั้ง  6  ของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย  กลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย  รวมถึงการเข้าร่วมจากสหภาพแรงงานกลุ่มอาชีพต่างๆ  อาทิ  การไฟฟ้า  ประปา  การท่าเรือ  นักเรียน  นิสิต  นักศึกษา  อาจารย์  เป็นต้น  ต้องออกมาแหกปากข้างถนน  เหมือนที่ใครๆหลายคนเข้าใจอยู่

วังว่าในอนาคตจะมีสินค้าทางการเมือง  พื้นที่ทางการเมืองที่ตอบสนองผู้บริโภคการเมืองไทยมากขึ้น

ปรากฎการณ์ที่ไม่พึงประสงค์จะได้ไม่ต้องเกิดขึ้นซ้ำแล้วซำ้อีก

Read Full Post »